Wyobraźcie sobie, że idziecie jednym z beskidzkich szlaków. Jest pięknie, zielono, wokół panuje kojąca cisza. Nagle, pośród wysokich traw, dostrzegacie zdziczałą jabłoń, kępę bzu albo fundamenty, które od lat pożera las. Natura nie jest tylko zapierającym dech krajobrazem – często jest niemym świadkiem historii.
Zanim w 1947 roku przeprowadzono Akcję „Wisła”, wiele z tych dolin (m.in. Beskidu Niskiego, części Beskidu Sądeckiego) tętniły życiem. W oknach paliło się światło, na progach domów siedzieli ludzie, a w cerkwiach słychać było śpiewy. W ciągu kilku dni tysiące rodzin łemkowskich i rusińskich musiało zostawić wszystko i ruszyć w nieznane. Została po nich bolesna pustka. Czy te domy naprawdę przestały istnieć, skoro wciąż o nich pamiętamy?
Dziś w podcaście gościmy dwoje młodych badaczy i architektów: Dominikę Cieplak oraz Kamila Federygę. Nasi goście zajmują się między innymi architekturą pamięci. W swoich tekstach i projektach szukają odpowiedzi na pytania, jak upamiętnić miejsca takie jak Biała Woda na Rusi Szlachtowskiej (projekt Biała Woda. Ból niepamięci), by ich historia nie rozmyła się w beskidzkiej mgle.
Zapraszamy na rozmowę o postpamięci, o zapachu starych sadów i o tym, że architektura to czasem coś znacznie więcej niż tylko mury. Pretekstem do naszego spotkania był artykuł pt. „Dom postpamięci: poezja łemkowska jako przestrzeń rekonstrukcji kulturowej”, napisany przez Dominikę i Kamila po łemkowsku i opublikowany na łamach „Rocznika Ruskiej Bursy”
Kamil Federyga – doktorant w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w dyscyplinie językoznawstwo, badający wpływ polityki językowej na krajobraz językowy mniejszości w ujęciu porównawczym polsko-fińskim, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji języka łemkowskiego i szwedzkiego. Absolwent studiów inżynierskich i magisterskich na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej oraz studiów licencjackich i magisterskich z filologii szwedzkiej na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jego zainteresowania badawcze obejmują językoznawstwo stosowane, politykę językową, języki mniejszościowe, kulturę i historię mniejszości narodowych i etnicznych oraz architekturę regionalną.
Dominika Cieplak – doktorantka w Szkole Doktorskiej Politechniki Krakowskiej w dyscyplinie architektura, prowadząca badania nad przemianami przygranicznych wysiedlonych wsi łemkowskich powiatu gorlickiego oraz nad zagadnieniami pamięci, dziedzictwa kulturowego i architektury regionalnej. Absolwentka studiów inżynierskich i magisterskich na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół kultury i historii mniejszości narodowych i etnicznych; sztuki, architektury i rzemiosła ludowego oraz historii mówionej. Ilustratorka serii kolorowanek do nauki języka łemkowskiego dla dzieci w wieku przedszkolnym Малюванки для діти: Осін i Зима (2024); Яр i Літо (2025).
Jeśli chcesz podzielić się swoją opinią lub zaproponować temat do rozmowy napisz na adres beskidstories@gmail.com
Zapraszamy Cię także na nasze profile na Facebooku i Instagramie. Do usłyszenia!
Przedsięwzięcie otrzymało wsparcie w formie stypendium w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, komponent: Odporność i konkurencyjność gospodarki, inwestycja A2.5.1: Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich rozwoju.